Ochrona programów komputerowych na gruncie praw autorskich jest zagadnieniem skomplikowanym. Często dużo trudności sprawia ustalenie, co konkretnie podlega ochronie praw autorskich i w jakim zakresie – np. jaki sposób korzystania z cudzego oprogramowania nie jest dozwolony bez uzyskania odpowiedniej zgody / licencji. Dokładnie takie wątpliwości pojawiły się w sprawie Sony Computer Entertainment Europe Ltd (Sony) v. Datel Design and Development Ltd. (Datel), którą rozstrzygał Trybunał Sprawiedliwości UE[1]. Czego dokładnie dotyczył spór i jak się zakończył?
Tło sprawy
Sprawa dotyczyła popularnej niegdyś gry na konsolę PSP (PlayStation Portable) produkowanej przez Sony i oprogramowania „Action Replay PSP” autorstwa Datel. Oprogramowanie to działa jedynie z oryginalnymi grami Sony i umożliwia dostęp do treści, które nie są przewidziane na danym etapie gry. Przykładowo, rozwiązanie Datel pozwala odblokować opcje dostępne jedynie po przekroczeniu w grze określonego progu punktowego.
Sony podniosło zarzut, że produkty Datel modyfikują oprogramowanie oryginalnie wbudowane w konsole PSP i odpowiedzialne za funkcjonowanie gry „MotorStorm: Arctic Edge”. Producent konsoli uznał, że bez uzyskania odpowiedniej licencji, stanowi to naruszenie należących do Sony praw autorskich do oprogramowania.
Co było istotne w sporze?
Sprawa trafiła do TSUE, który rozważał, czy działania Datel naruszyły zakres prawnej ochrony programu komputerowego Sony. W analizie tego przypadku ważne jest przede wszystkim to, że oprogramowanie Datel:
- jest instalowane przez użytkownika na PSP i działa w tym samym czasie, co oprogramowanie do gry Sony;
- nie modyfikuje kodu źródłowego ani kodu obiektowego oprogramowania Sony;
- nie powiela (reprodukuje) oprogramowania Sony – nawet w pamięci PSP;
- modyfikuje jedynie zmienne dane, które są wykorzystywane w czasie rzeczywistym przez oprogramowanie oryginalnie zaimplementowane w PSP.
Znając powyższe fakty, istotne było zestawienie ich z założeniami Dyrektywy 2009/24 WE w sprawie ochrony prawnej programów komputerowych. Jej art. 1 głosi, że programy komputerowe są chronione tak, jak dzieła literackie, a ochronie podlega każda forma wyrażenia programu komputerowego. Jednak koncepcje i zasady, na których opierają się wszystkie elementy programu komputerowego – włącznie z tymi, na których bazują ich interfejsy – nie podlegają ochronie prawa autorskiego.
Czy Datel rzeczywiście naruszył prawa autorskie do oprogramowania Sony?
W dotychczasowym orzecznictwie TSUE konsekwentnie dążył do takiej wykładni przepisów Dyrektywy 2009/24, z której wynika, że prawa autorskie chronią kod źródłowy i obiektowy programu komputerowego. TSUE uważał je za „formy wyrażenia”, ponieważ to one umożliwiają ewentualną reprodukcję (powielanie) programu.
TSUE podkreślił, że konkurenci właściciela programu komputerowego mają prawo (w zakresie określonym odpowiednimi przepisami) analizować taki program – m.in. aby poznać pomysły, założenia i sposób działania programu w celu stworzenia własnego, kompatybilnego oprogramowania.
W analizowanej sprawie, oprogramowanie Datel zainstalowane na konsoli PSP w żaden sposób nie modyfikuje ani nie reprodukuje kodu źródłowego lub obiektowego oprogramowania Sony. Współdziałanie oprogramowań obydwu firm odbywa się jedynie poprzez wpływ rozwiązania Datel na zmienne wykorzystywane podczas rozgrywki w „MotorStorm: Arctic Edge”, które są modyfikowane w czasie rzeczywistym.
Analizując zaistniałą sytuację, TSUE stwierdził, że „ochrona przyznana przez Dyrektywę 2009/24 nie obejmuje treści danych zmiennych, które chroniony program komputerowy zapisał w pamięci operacyjnej komputera i z których program ten korzysta w trakcie swojego działania, jeżeli owa treść nie pozwala na powielanie lub późniejsze stworzenie takiego programu”.
Oznacza to, że skoro oprogramowanie działa jedynie w czasie rzeczywistym rozgrywki i nie modyfikuje ani nie reprodukuje kodu gry, to nie łamie założeń prawnej ochrony programów komputerowych. W konsekwencji zarzut Sony wobec Datel został odrzucony.
Co wynika z wyroku w sprawie Sony v. Datel?
Wyrok w omawianej sprawie jest kluczowy dla autorów oprogramowań komputerowych, ponieważ:
- pomaga zrozumieć, jak zgodnie z Dyrektywą 2009/24 pojmować termin „forma wyrażenia programu komputerowego”, który wyznacza granice ochrony prawnej programów komputerowych;
- potwierdza, że pojęcie „program komputerowy” obejmuje również przygotowawcze prace projektowe prowadzące do rozwoju programu (dokumentacje oprogramowania);
- potwierdza, że ochronie praw autorskich nie podlegają elementy programu, takie jak koncepcje i zasady, na których opierają się logika, algorytmy oraz języki programowania. Ochronie prawa autorskiego podlega jedynie forma wyrażenia tych koncepcji i zasad;
- potwierdza, że konkurenci autora programu komputerowego po zidentyfikowaniu w drodze niezależnej analizy wykorzystanych idei, reguł lub zasad, mogą swobodnie tworzyć własne implementacje dla stworzenia kompatybilnych produktów. Mogą oni również wykorzystywać tę samą ideę, ale nie używając tego samego wyrażenia, co inne chronione programy;
- zapobiega monopolizacji rynku oprogramowania – potwierdza, że podmioty konkurujące w branży gamedev mogą działać na podstawie podobnych pomysłów.
Nasz zespół TMT i IP na co dzień wspiera producentów oprogramowań w zabezpieczaniu ich produktów przed nieuprawnionym wykorzystaniem przez konkurencję. Doradzamy jak chronić oprogramowanie nie tylko na gruncie praw autorskich, ale też m.in. na podstawie przepisów o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Wspieramy również w sporach przeciwko nieuczciwym konkurentom. Jeśli potrzebują Państwo pomocy w tym zakresie, to zachęcamy do kontaktu!
[1] Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 17 października 2024 r. Sony Computer Entertainment Europe Ltd przeciwko Datel Design and Development Ltd i in.
Adwokat, Senior Associate w Olesiński i Wspólnicy. Specjalizuje się w doradztwie prawnym z zakresu prawa własności intelektualnej, prawnych aspektów nowych technologii oraz prawa cywilnego.
